Een vakantie in het Ruhrgebied is verrassend leuk!

Door: Patrick van der Meer

Het Ruhrgebied ken je waarschijnlijk vooral van de zware industrie. Maar het is getransformeerd tot een interessant, kunstzinnig en zelfs groen vakantiegebied.

Toegegeven, wij hadden zelf ook nooit overwogen om op vakantie te gaan in het Ruhrgebied. Maar inmiddels hebben we gezien dat er hier interessante bezienswaardigheden te vinden zijn. Bovendien kan je er heerlijk wandelen en fietsen in de (hernieuwde) natuur.

Om optimaal van een vakantie in het Ruhrgebied te kunnen genieten, neem ik je mee door de geschiedenis van de regio. Te beginnen in de Middeleeuwen, nog ver voor de tijd van kolen en staal.

We zien vervolgens hoe Dortmund zich tot grote stad ontwikkelde. En hoe de industriële revolutie het hele gebied omvormde. 

Daarna neem ik je mee langs de belangrijkste grote en interessante kleine plaatsen in het Ruhrgebied. We komen langs enkele industriële erfgoedlocaties, en zien hoe de natuur en kunst het van de industrie hebben overgenomen.

Geschiedenis vóór de Industriële revolutie

Het Ruhrgebied is groot geworden tijdens de industriële revolutie, maar voor die tijd was het al een belangrijke regio.

Karel de Grote trok in de 9e eeuw vanuit Keulen naar het Noorden om strijd te voeren tegen de Saksen. Hij veroverde de Sigiburg en bouwde daar het kasteel Hohensyburg, waarvan de ruïne nog altijd te bezoeken is.

Een stukje ten Noorden daarvan stichtte hij Dortmund, op het kruispunt van twee handelsroutes. De ene vanuit Keulen naar Noord-Duitsland. En de andere, de Westfaalse Hellweg, van West naar Oost.

Deze Hellweg kwam langs verschillende kernen van het huidige Ruhrgebied. Het zorgde ervoor dat die kernen zich konden ontwikkelen, en het Ruhrgebied al tot dicht bevolkt gebied kon uitgroeien.

Dortmund werd een Hanzestad

Dordtmund, in 882 voor het eerst genoemd als Throtmanni, ontwikkelde zich sterk als handelsstad rond de Hellweg. De Ostliche en Westliche Hellweg zijn nog altijd de belangrijkste winkelstraten.

In de 13e eeuw trad Dortmund ook toe tot het Hanzeverbond. Hoewel het zelf niet aan een belangrijke waterweg ligt, waren de handelaren uit de stad wel belangrijk. Zij hadden invloed in Hanzekantoren als Brugge, Londen en Novgorod.

Gebouwen uit die tijd zijn er niet meer in Dortmund te vinden. De stad is in de oorlog grotendeels verwoest. Slechts enkele gebouwen, zoals de Reinoldikirche in het centrum, zijn herbouwd.

Rond de Alte Markt stonden voorheen het oude Rathaus en verschillende gebouwen uit de Hanze periode. Deze zijn ingewisseld voor moderne gebouwen, maar het is nog altijd een gezellig plein in de stad.

Andere pleinen zijn de Hansaplatz en Friedenplatz. Bij deze laatste staat het oude stadhuis uit 1899 in neorenaissance stijl, dat wel is herbouwd, naast de moderne glazen Berswordt-Halle, een mooi contrast tussen oud en nieuw Dortmund.

Een ander opmerkelijk gebouw is de Dortmunder U. Het recht om bier te brouwen uit 1293 zorgde in Dortmund ook voor welvaart en groei, en het gebouw herinnert daar aan.

Het werd in 1926 gebouwd door de Dormunder Union Brauerei. Tegenwoordig vind je hier Museum Ostwall voor hedendaagse kunst en cultuur. Plus  restaurant Bierturm met biergarten op 64 meter hoogte.

Het centrum van Dortmund is verder modern, met hippe wijken, musea over onder andere het Duitse voetbal en Auto's, en leuke restaurants.

De Industriële revolutie

Terwijl Dortmund zich met de handel bezig hield, werden er al in de Middeleeuwen steenkolen in de bodem van het Ruhrgebied ontdekt. Deze werden op kleine schaal gewonnen en als brandstof ingezet.

De ontwikkeling van de stoommachine in de 19e eeuw zorgde voor grootschaligere mijnbouw. Bovendien werd er ook ijzererts in de omgeving ontdekt. Dit maakte het Ruhrgebied uitermate geschikt voor de staalindustrie.

Kolenmijnen en staalfabrieken schoten als paddenstoelen uit de grond. De staalproducten konden via de Rijn en de nieuwe spoorwegen snel worden getransporteerd naar afnemers in Europa. En er ontstonden ook andere industrieën zoals machinebouw en autofabrieken.

Deze ontwikkelingen zorgden voor een sterke bevolkingsgroei en welvaart, ondanks de slechte arbeidsomstandigheden voor mijnwerkers en arbeiders.

Ook na de oorlog bleef de kolen- en staalindustrie floreren. Totdat rond 1970 de kolencrisis en even later de staalcrisis ontstond, waarna de kolenmijnen één voor één moesten sluiten. In totaal zijn er in het Ruhrgebied 3200 kolenmijnen geweest.

53 grote en kleine plaatsen in het Ruhrgebied

Al die industrie zorgde voor veel werkgelegenheid en bevolkingsgroei. Naast Dortmund ontstonden er maar liefst 53 grote en kleine plaatsen in het Ruhrgebied.

Duisburg, Essen, Gelsenkirchen en Bochum zijn de groten, met Oberhausen, Mühlheim an der Ruhr, Recklinghausen en Hattingen als kleinere, maar interessante plaatsen.

Duisburg was in de jaren 70 en 80 grauw en grijs, maar heeft een flinke transformatie ondergaan. Er is nog steeds industrie bij de grote Rijnhaven, maar ook veel groen. En de multiculturele bevolking zorgt voor nog veel meer kleuren.

Essen is misschien wel de meest diverse stad in het ruhrgebied. In het centrum vind je er oude gebouwen zoals de Essener Dom, de oude Synagoge en de Kreuzeskirche. In wjiken er omheen kan je shoppen, museums bezoeken en uitgaan.

Weer iets verder ligt het grote groene Grugapark. De industriële monumenten, tenslotte, liggen daar weer omheen. Met ooit de grootste kolenmijn ter wereld Zeche Zolverein als absolute highlight.

Voetballiefhebbers kennen Gelsenkirchen vooral van Schalke '04, na Borussia Dortmund DE club van het Ruhrgebied. De stad zat bomvol industrie, maar die is ingeruild voor groene parken tussen de industriemonumenten.

Universiteitsstad Bochum heeft een bruisend uitgaansleven, en je kan er goed shoppen. Hier vind je ook het Deutsches Bergbau-Museum. Kompels (mijnwerkers) in opleiding leerden hier het vak, en nu leren bezoekers hoe het er onder de grond aan toeging.

Oberhausen is tegenwoordig een populaire stad. Niet vanwege het centrum, maar vanwege het CentrO winkelcentrum in het Neue Mitte. Leuk voor gezinnen met onder andere het Lego Discovery Center en Seaworld. Maar ook met kunst in de Gasometer, en een park met kleine dierentuin en bijzondere brug Slinky Springs to Fame.

In Mühlheim an der Ruhr is de naamgever van het Ruhrgebied het beste te zien: hij loopt er dwars doorheen. Flaneer langs de rivier, of maak een boottocht door het Ruhrdal.

Je vindt hier ook een heus Middeleeuws kasteel, Slot Broich, een camera obscura in een oude watertoren, en een locomotiefhal in een halve cirkel.

Ben je op zoek naar een echte Duitse Altstadt in het Ruhrgebied? Ga dan naar Recklinghausen. Hier vind je historische panden, delen van een stadsmuur, vakwerkhuizen en gezellige pleintjes.

En ook Hattingen heeft een klein maar zeer charmant oud centrum met een gezellig pleintje met vakwerkhuisjes en een grote kerk. Even geen kolen en staal...

De mooiste kolenmijn Zeche Zollern

Op verschillende plekken in het Ruhrgebied kan je oude kolenmijnen bezoeken. Maar één springt er in het bijzonder uit: Zeche Zollern, dat tussen Bochum en Dortmund ligt.

Deze mijn werd rond 1900 gebouwd als pronkstuk van de mijnwerkbouw. Het voorste deel van het complex is als een soort kasteel opgezet: rond het groene plein staan prachtige gebouwen in neo-baksteengotiek. 

Ook het interieur van de ontvangsthal is rijk gedecoreerd. Het is duidelijk dat de eigenaren hun welvaart en macht wilden tonen aan bezoekers.

Het grote gebouw aan de zijkant, waar de mijnwerkers moesten omkleden, is ingericht als museum. Hier zie je vele informatie-panelen, en foto's en materialen van de mijnwerkers.

Achter de voorste gebouwen staat het frame van de mijnschacht, die je kan beklimmen. 

In het Montanium kan het leven en werken onder de grond worden beleefd. Een indrukwekkende tentoonstelling waarbij je zelf aan het werk mag.

Een andere attractie is de machinekamer. Hier staan unieke historische machines in een art-nouveau gebouw.

Andere kolenmijnen die je kan bezoeken:

• Zeche Zollverein in Essen
• Zeche Nachtigall bij Witten
• Zechenpark Friedrich Heinrich, Kamp-Lintfort aan de linkeroever van de Rijn

Cokesfabrieken zoals Kokerei Hansa

De steenkolen uit een kolenmijn zijn niet direct geschikt voor alle toepassingen. Daarom worden zij in een cokesfabriek verhit zonder zuurstof. Hierbij wordt het materiaal gezuiverd, met diverse bijproducten zoals gas en kunstmest.

In het Ruhrgebied waren diverse van deze cokesfabrieken actief. Enkele daarvan zijn nu te bezoeken als industrieel erfgoed.

Kokerei Hansa, in het Noord-Oosten van Dortmund, is daar één van. De naam verwijst nog naar de Hanze-tijd van Dortmund.

Bij de Kokerei verwonder je jezelf over de roestige machines, hoge torens en transportlijnen voor de kolen. Bij een rondleiding hoor je alles over het productieproces en hoe hier dag en nacht gewerkt werd.

Nu de productie al sinds 1992 stilligt, krijgt de natuur langzaam maar zeker de kans om terug te keren. In de zomer van 2027 is Kokerei Hansa één van de 5 locaties van de tuinbouwtentoonstelling IGA2027. Op het terrein wordt een tuin van de toekomst gecreëerd, in contrast met de oude industrie.

Een ander bijzonder aspect van de Kokerei is dat je op het terrein kan genieten van culinaire hoogstandjes. Restaurant SchwarzGold heeft een Michelin-ster gekregen. Een bijzonder restaurant op een bijzondere locatie.

Hochofenwerk Phoenix-West

De derde stap in de productie van staal gebeurt in de Hoogovens. En uiteraard waren die er ook in het ruhrgebied. En zijn ze nu industrieel erfgoed.

Ten Zuiden van Dortmund vind je Hochofenwerk Phoenix-West. Deze kan je bekijken vanaf een unieke skywalk op 26 meter hoogte. Je wandelt over het traject van een voormalige gasleiding.

Het uitzicht rondom is fantastisch. Je ziet de stad Dortmund, het stadion, en ook de groene omgeving. Maar vooral natuurlijk de voormalig hoogovens. Er staan er nog twee, plus de nodige bijgebouwen.

Andere hoogovens die je kan bezoeken:

• Henrichshütte in Hattingen
• Hoogovens in Landschaftspark Duisburg-Nord

De natuur neemt het weer over...

Nu de kolenmijnen en staalfabrieken in het Ruhrgebied grotendeels zijn stilgelegd, krijgt de natuur de gelegenheid het weer een beetje over te nemen.

Het best zichtbaar is dat in het Landschaftspark in Noord-Duisburg. Op het voormalige industriële terrein liggen nu tuinen, ligvelden en wandelpaden tussen het groen en de industriële gebouwen.

Er is ook veel te doen: klimwanden en hoogteparcours, een skatebaan,  een uitkijktoren en het grootste kunstmatige duikcentrum van Europa. 's Avonds wordt alles prachtig verlicht. Het park is gratis toegankelijk.

Op andere plekken, zoals de Phoenix-see bij Dortmund, hebben de afgegraven kolen of erts een meer opgeleverd. Dit meer is tot recreatiemeer omgevormd, inclusief een natuurlijke oever.

Het hele gebied rond het meer is getransformeerd tot luxe wijk met horeca en winkels. Waar voorheen arme arbeiders woonden, is het nu een plek voor de rijkeren, waaronder de voetballers van topclub Borussia Dortmund.

Maar ook buiten de industriële complexen is er veel natuur te vinden in het Ruhrgebied. Die was er altijd al, al waren de rivieren sterk vervuild. Nu die weer zijn hersteld, is er tussen de steden veel gelegenheid om in het groen te recreëren.

Zo is er het Ruhrtal, met veel groen rond de rivier. Een aanrader is om een deel van de Ruhrtal Radweg te fietsen, die al helemaal bij Winterberg in het Sauerland begint. Een lange afstand wandelroute vind je in het Noorden van her Ruhrgebied, langs de rivier Emscher: de Emscher-Park-Weg.

in combinatie met de Kunst

Ook de grote afval- en slakkenbergen die bij de productie van kolen ontstonden zijn door de natuur overgenomen. En bij deze transformatie zijn ook diverse diverse kunstwerken geplaatst.

De bekendste daarvan is de Tiger & Turtle Magic Mountain in het Zuiden van Duisburg. Deze achtbaan voor wandelaars moet je gezien en, als het even kan, beklommen hebben.

Een vergelijkbaar kunstwerk is de Tetra-Eder bij Bottrop. Om het kunstwerk te bereiken moet je eerst de berg op wandelen of klimmen. En dan begint de beklimming van de piramide zelf, waarna je kan genieten van het uitzicht.

Ook bij het industriële erfgoed zijn er kunstprojecten te bewonderen. In de gasopslag Gasometer in Oberhausen, bijvoorbeeld, worden multimediale exposities getoond. De 3D projecties in de grote hal tonen spectaculaire beelden.

Bij het complex Phoenix-West is de gasblazerhal omgevormd tot Phoenix des Lumières. Hierin worden projecties vertoond van beroemde schilders zoals Monet en van Gogh. Het wandelen tussen de projecties geeft een nieuwe dimensie aan de kunst.

Volg de route van de Industrie-cultuur

Het moge duidelijk zijn, het Ruhrgebied is een boeiende verzameling van oud en nieuw, industrie en natuur, kunst en cultuur.

Wil je alles helemaal doorgronden, volg dan de Route Industriekultur, een unieke themaroute langs de nog bestaande industriële monumenten in het Ruhrgebied.

Meer tips voor leuke plekjes, restaurants en tips van de locals vind je in de Time to momo gids over het Ruhrgebied.

Of je nu komt voor de industriële monumenten, voor de natuur, of voor de interessante steden, Je zult je in het Ruhrgebied in ieder geval niet snel vervelen!

Overnachten in het Ruhrgebied

---

Home

Contact

Nieuw

Onze Nieuwsbrief

Waar wil je heen?

Deelstaten