Lüneburg, Hansestad van zout en prachtige gebouwen

Door: Patrick van der Meer

Lüneburg is een prachtig historische Hansestad ten Zuid-Oosten van Hamburg, dat in de Middeleeuwen groot is geworden door de handel in zout.

Your second block of text...

Het begon allemaal met het zout

Lüneburg dankt zijn bestaan aan de ligging op een zoutlaag in de grond. Al in de 8e eeuw werd hier op beperkte schaal zout gewonnen. 

Zout was in de Middeleeuwen enorm belangrijk, onder andere voor het pekelen en bewaren van voedsel. Er ontwikkelde zich daardoor ook een zoutindustrie in Lüneburg die tot in 1980 heeft bestaan.

Op de plek van de zoutwinning in de stad staat nu het bijzonder leuke Duitse Zoutmuseum. Hier kan je zien hoe het zout werd gewonnen.

Allereerst moest er zout water worden opgepompt. In het begin was dat eenvoudig met emmers in diepe putten. Later werd er een constructie in de hele stad aangelegd om een waterrad in de rivier te kunnen gebruiken. Hier staat nog een werkende maquette van in het museum.

Vervolgens moest de zoute pekel in een zoutpan worden gekookt. Hierdoor verdampte het water en bleef het zout over. Je mag dat ook zelf doen, wat vooral kinderen geweldig vinden.

Prachtige gebouwen Am Sande

Rond de Kalkberg, waar het zout gewonnen werd, ontstond al vroeg een nederzetting, Hliuni. En op een makkelijk doorwaadbare plaats in de Ilmenau ook één, Modestorpe. Deze bundelden hun krachten om het gewonnen zout te verhandelen.

De zandvlakte tussen beide nederzettingen werd de plek waar gehandeld werd. Niet alleen zout, maar allerlei waren die buitenlandse handelaren meebrachten.

Rond het plein "Am Sande" kwamen herbergen en handelshuizen. En dit trok ook bakkers, slagers, smeden en allerlei andere ambachten aan.

Nog steeds is Am Sande een prachtig plein, met vele mooie gebouwen. De gevels uit verschillende tijdsperiodes zijn er te zien. Baksteengotiek, barok, trapgevels, je kijkt er je ogen uit.

Aan de westkant staat een opvallend dubbel-gebouw in zwarte baksteengotiek uit 1558. Het gebouw heeft dienst gedaan als woonhuis, herberg, winkel, bank en brouwerij.

Ontwikkeling tot belangrijke Hanzestad...

Aanvankelijk was Lüneburg, ondanks de zoutwinning, nog ondergeschikt aan de oudere stad Bardowick, een paar kilometer noordelijk. Hier werd het zout op schepen geladen, verhandeld en verscheept naar Lübeck.

Toen de rivier Ilmenau ook bevaarbaar werd gemaakt vanaf Lüneburg, nam het de rol van Bardowick over. Lüneburg ging het zout naar Lübeck in het Noorden en Frankfurt in het zuiden vervoeren.

De stad groeide snel, en kreeg in 1189 stadsrechten. Bovendien sloten de handelaren zich aan bij de in Lübeck gevestigde Hanze.

Bij een belangrijke stad hoort een mooi stadhuis, en in 1230 werd die ook gebouwd aan het nieuwe Marktplein. Het gebouw werd in de loop der eeuwen telkens weer een beetje uitgebouwd, tot wat nu het grootste middeleeuwse stadhuis van Noord-Duitsland is.

Indrukwekkend is vooral de barokke gevel uit 1720. Hierin zijn 8 beelden verwerkt, van historische en symbolische figuren. Zo zien we Karel de Grote, Karel V en Frederik I van Pruissen, maar ook de deugden Strengheid, Waarheid etcetera.

Op het plein voor het stadhuis staat de Lunabrunnen, een fontein met de maangodin Luna. Lange tijd werd namelijk gedacht dat de naam Lüneburg iets te doen had met de maan. In werkelijkheid komt de naam van de nederzetting Hluini, wat toevluchtsoord betekent.

Een ander beeld op het plein heeft wel met de oorsprong van de stad te maken. De Salzsaue was een wild zwijn dat ooit door een jager geschoten was, en zoutkristallen in zijn vacht had. Dat leidde tot de vondst van de zoutlaag.

...met grote Haven

De doorwaadbare plaats in de Ilmenau voldeed al snel niet meer als haven voor een grote Hanzestad. In de 12e eeuw werd daarom een nieuw havengebied ontwikkeld.

In die nieuwe haven werd het laden en lossen eerst nog met de hand gedaan. Maar later ontwikkelde men hiervoor een eenvoudige kraan.

Nog altijd is er een mooie houten kraan in de haven van Lüneburg te bewonderen. Deze stamt uit het jaar 1797 en was destijds de krachtigste in heel Duitsland.

De kraan moet door mankracht in twee houten loopwielen worden bewogen. Alleen bij begeleide stadstour kan je in de kraan kijken.

De oude haven is sowieso een prachtig gebied waar je je ogen uitkijkt. Naar de barokke gevel van het Oude Koophuis bijvoorbeeld, naast de oude kraan. Hier werd de haring verhandeld, die uit Denemarken terug werd meegenomen na de verkoop van het zout daar.

De Lüner Mühle, Abtsmühle en Abtswasserkunst

Een stukje verderop staan naast elkaar de gebouwen van twee 16e-eeuwse molens: de Lüner mühle en de Abtsmühle. Zij maalden ooit graan voor de abdijen in de stad.

De Abtsmühle werd later uitgebreid met de Abtswasserkunst. De molen pompte ook water in deze toren om de huizen in de stad van stromend water te voorzien. 

In de Lüner Mühle zit nu een restaurant, de Mälzer Mühle. Bovendien wordt hier ook bier gebrouwen.

Wat is er nog over van de stadsmuur?

De snel groeiende, rijke stad moest natuurlijk beschermd worden. Daarvoor werd in de 13e eeuw een stadsmuur gebouwd. De eerste versie van hout werd al snel vervangen door een stenen muur en uitgebreid met een gracht en aarden wal.

Daarbij werden er op 6 plekken stadspoorten geplaatst. Helaas zijn die allemaal in de 19e eeuw afgebroken.

Van de stadsmuur zijn er nog kleine stukjes intact. Vooral bij het Liebesgrund park kan je delen van de Bardowicker Mauer nog bewonderen.

Klimmen in de watertoren met uitzicht over de kerken

Andere noemenswaardige gebouwen

Kalandhaus

(Hotel) Altes Kaufhaus

Alte Raths-Apotheke

Het Oost-Pruisische Landesmuseum

Er is ook een museum Lüneburg

---

Home

Contact

Nieuw

Onze Nieuwsbrief

Waar wil je heen?

Deelstaten