Villingen en Schwenningen, onlogische dubbelstad bij het Zwarte Woud

Door: Patrick van der Meer

Villingen met zijn mooie Middeleeuwse binnenstad vormt een dubbelstad met het industriële Schwenningen. De twee steden konden niet meer verschillen.

De plaatsnaam Villingen-Schwenningen zegt het al: het zijn twee steden die aan elkaar zijn gekoppeld. In de praktijk voelt het alsof je twee totaal verschillende sferen ervaart, slechts een paar kilometer van elkaar verwijderd.

Villingen is een mooie Middeleeuwse stad aan de rand van het Zwarte Woud. Schwenningen is moderner, en toont zijn geschiedenis in klokken en precisiewerk.

Wij bezochten de dubbelstad en waren met name onder de indruk van het mooie, maar rustige Villingen. Zoek je een leuke tussenstop, of een rustige plek van waaruit je het Zuidelijke Zwarte Woud kan verkennen, dan is Villingen-Schwenningen een goede keuze.

Maar laat ik je eerst wat meer vertellen over deze bijzondere dubbelstad.

Aan twee kanten van de Europese waterscheiding

De verschillen tussen Villingen en Schwenningen beginnen al bij de ligging van beide steden. Ze liggen namelijk aan weerszijden van de Europese waterscheiding: de grens tussen de stroomgebieden van de grote rivieren.

Villingen ligt aan de rand van het Zwarte Woud, aan de rivier de Brigach, die later met de Breg de Donau vormt die naar het Oosten stroomt.

Schwenningen ligt een stukje verderop, op het zogenaamde Baar-plateau. Hier ligt een veengebied, de Schwenninger Moos. Dit vormt de bron van de rivier de Neckar, die naar het noorden stroomt, om uiteindelijk in de Rijn uit te monden. 

Die waterscheiding vormde ook de grens tussen de voormalige deelstaten Württemberg en Baden.

De stad Villingen tegen de boeren van Schwenningen

De geschiedenis van beide steden is ook geheel verschillend. Villingen ontstond al in de vroege Middeleeuwen, met nederzettingen aan de rand van het Zwarte Woud. Het kreeg in 999 van Keizer Otto III markt- en muntrechten en ontwikkelde zich tot een stad.

Schwenningen, aan de andere kant, bleef een agrarische gemeenschap. Tijdens de Duitse Boerenopstand in 1524 streed de stad Villingen ook tegen de boeren van Schwenningen.

Schwenningen ontwikkelde zich in de 19e eeuw pas als industrie-stad. Er kwamen vooral klokken-fabrieken, en de stad riep zichzelf uit tot "de grootste klokkenstad ter wereld".

En dan is er ook nog de religie. Villingen behoorde tot het Habsburgse Voor-Oostenrijk, waar de Reformatie mislukte. De stad bleef daardoor grotendeels katholiek. Schwenningen behoorde tot Württemberg, waar de Reformatie wel succesvol was zodat het grotendeels protestants werd.

Waarom dan toch samen als dubbelstad?

In 1972 was er een grote gemeentelijke herindeling in Baden-Württemberg. De fusie van de twee steden moest zorgen voor een nieuw regionaal centrum, met een grotere economische en politieke invloed in de deelstaat.

Vooral in Villingen was er verzet. Maar in een referendum stemde een meerderheid van de burgers in beide steden toch vóór de fusie.

Ondertussen is het fusieproces nog steeds bezig. Zo zijn er nog twee stadhuizen, behoren de kerken tot verschillende bisdommen, en spelen de sportclubs in verschillende regionale competities.

Ook zijn er nog veel uiterlijke kenmerken die sterk verschillen in de deelsteden. De stad profileert zichzelf dan ook als een typische Baden-Württembergse stad, de deelstaat is immers ook uit een fusie ontstaan.

Poorten en torens in het Middeleeuwse Villingen

Mocht je één van de twee moeten kiezen, ga dan voor Villingen. Hier is de Middeleeuwse binnenstad nog vrijwel intact gebleven. De stad is niet zo bekend, dus relatief rustig en dus een onbekende parel.

Ik ben een liefhebber van Middeleeuwse stadspoorten en torens, en daarvan zijn er hier wel 5: drie poorten met toren, en 2 torens, waarvan de Kaiserturm ook een kleine doorgang heeft. Alleen de Niedere Tor is in de 19e eeuw afgebroken.

De Romäusturm is ook bijzonder. Deze is genoemd naar de legendarische figuur Remigius Mans, alias Romäus. Dit was een reus van een vent, die gevangen genomen werd in de toren, daaruit geklommen is en diverse heldendaden verrichtte. Zijn beeltenis is op de toren geschilderd.

Een bijzondere kerk en fontein

De andere bezienswaardigheid van Villingen is de Münster. Een bijzondere kerk die drie stijlen combineert: Romaans, Gotisch en Barok. Dat is al direct te zien aan de twee verschillende torens.

Op het plein voor de grote kerk staat ook een bijzondere fontein. De bekende kunstenaar Klaus Ringwald heeft hierop de 1000-jarige geschiedenis van Villingen uitgebeeld.

Om alles te doorgronden moet je flink de tijd nemen, en al het één en ander van de geschiedenis kennen. Zo niet, dan kan je alsnog genieten van de verschillende uitgebeelde figuren. En, zoals wij, je afvragen of Manneke Pis hier uitgebeeld wordt, of een lokale versie ervan.

Daarnaast is Villingen gewoon een hele plezierige stad. Met mooie gekleurde huizen, gezellige pleintjes, en veel groen rond de stadsmuren.

Er is ook een rijke keuze aan restaurants. Wij lieten ons verleiden om in de Ratskeller te eten, bij de Obere Tor. Dat is vrijwel altijd goed, en ook hier waar een Grieks restaurant in zit. Maar ook het Sudhaus is een aanrader.

Heb je geen haast, dan kan je hier gerust meerdere dagen verblijven, waarbij je steeds iets nieuws ontdekt.

Ook Schwenningen met zijn klokken is interessant

Schwenningen heeft dus niet de Middeleeuwse kenmerken van Villingen. Toch is het een leuke stad om te verkennen.

Zo bevindt zich achter het station het Stadtpark Möglingshöhe. Met daarin de, symbolische, bron van de Neckar, de NeckarQuelle. Symbolisch, omdat de Neckar eigenlijk ontspringt in het natuurpark Schwenninger Moos buiten de stad. Overigens ook een mooi gebied om te bezoeken.

In de wijk Ob dem Brückle vind je oude vakwerkhuizen uit de tijd dat Schwenningen nog een boerendorp was.

Maar het hoogtepunt is natuurlijk het Klokkenindustrie Museum. Hier leer je alles over de geschiedenis van de klokkenstad Schwenningen.

Voorheen was er ook het Heimat- und Uhrenmuseum in een mooi vakwerkhuis. Dat huis is er nog, maar het museum is sinds enige tijd gesloten.

Er wordt gewerkt aan een nieuw Museum der Tijd, dat de verschillende musea verenigt. Geschiedenis, de klokken en (moderne) kunst in één gebouw. Het is nog onbekend wanneer dit geopend wordt.

---

Home

Contact

Nieuw

Onze Nieuwsbrief

Waar wil je heen?

Deelstaten