Door: Patrick van der Meer
In het Oosten van Nedersaksen ligt Königsltutter am Elm. Een kleine, leuke vakwerkstad met één bijzonder hoogtepunt: de Kaiserdom verstopt in de bossen.
Het is een beetje zoeken op de kaart waar Königslutter moet liggen. En dat is vreemd, want hier moet de grootste Romaanse kathedraal van Noord-Duitsland staan. Bovendien ligt het op de vakwerkroute.
Uiteindelijk leidt de navigatie ons naar het stadje, dat tussen Braunschweig en de grens van Nedersaksen met Saksen-Anhalt ligt. Maar daarmee is onze zoektocht nog niet ten einde, want waar is nou toch die Kaisersdom?
Waar in een grote stad de kathedraal meestal in het centrum ligt, blijkt dat hier dus niet het geval. En dat leidt ons direct tot de vraag hoe die grote kerk ooit hier terechtkwam. Voordat we je meer vertellen over het stadje en de Dom, duiken we dus even kort de geschiedenis in.
Oriëntatie: Noord-Duitsland
Deelstaat: Nedersaksen
Afstand tot Utrecht: 430km
Bereikbaar: goed met auto, redelijk OV
Parkeren/laden: Supermarkten
Aanbevolen verblijfsduur: 1 dag +
Bij het riviertje de Lutter ontstond al vroeg een nederzetting met dezelfde naam. Rond 1200 stond er ook al een (klein) kasteel, waar omheen er handel ontstond.
Al veel eerder stond er even verderop een klooster in de bossen. Deze behoorde aan de familie van keizer Lothar III van het heilige Roomse Rijk. Hij besloot op die plek een grote kerk te bouwen.
In 1135 werd door keizer Lothar III en zijn vrouw de eerste steen gelegd. Toen hij 2 jaar later stierf, werd hij in de kerk begraven, die erna versneld werd afgebouwd.
Ondertussen ontwikkelde Lutter zich verder, enigszins onafhankelijk van de Kaiserdom even verderop. Pas aan het eind van de 14e eeuw werd de naam veranderd in Königslutter, ter ere van de keizer (die ook koning was). Rond dezelfde tijd kreeg de stad ook stadsrechten.
Het stadswapen uit de 15e eeuw toont de Welfische leeuw (het geslacht van keizer Lothar III en latere heersers) in het water van de Lutter.
Als we Königslutter bezoeken, zetten we koers naar de Altstadt, en komen al snel bij het marktplein Am Markt. Het plein zelf is gezellig, maar voor de mooiste vakwerkhuizen moeten we in de straten er omheen zijn.
Er is in die winkelstraten een aparte mix tussen moderne commercie en vakwerk. Gelukkig zijn er voor de liefhebber genoeg kleurrijke decoraties in Renaissance-stijl te vinden.
In het Noorden van het plein staat, verdeeld over twee panden, het Rathaus. Op de begane grond van het rechtergebouw, de mooiere van de twee, zit het toeristenbureau.
Via een steegje kom je bij de oude stadskerk, gebouwd in de 12e eeuw. Hoewel hij na een stadsbrand in 1744 voor een groot deel herbouwd is, heeft hij nog een oude uitstraling.
Zoals gezegd ontwikkelde (Königs)Lutter zich rond een kasteel, meer een waterburcht. Op Google Maps staat die nog altijd aangegeven, dus wij gaan naarstig op zoek. Maar dat valt niet mee.
Op de aangegeven plek in de Amtsgasse vinden we niets wat er op lijkt. Een stukje verder staan rond een speeltuintje wel een paar oude muren. Maar op het bordje staat alleen wat informatie over de loop van het riviertje de Lutter.
We volgen de Lutter, die onder de hoofdweg B1 doorloopt, en komen dan bij een poortgebouw, wat ooit behoorde tot de voormalige burcht. De vervallen burcht zelf is rond 1967 afgebroken.
Het poortgebouw en een bijgebouw deden daarna nog dienst als gevangenis. Tegenwoordig is er een natuur- en wetenschapscentrum.
We proberen de Lutter verder te volgen, en komen door een klein parkje. Daarna wordt het lastig, want hij verdwijnt ondergronds.
We steken de hoofdweg dus weer over, om uit te komen An der Stadtmauer. De Middeleeuwse stadsmuur dus, maar daar is ook niet zoveel van over. Een stukje muur met vakwerkbebouwing langs een drukke weg is alles wat we zien.
We vinden nog wel een bordje over Duckstein, de naam van het kalksteen dat door het kalkrijke water van de Lutter wordt afgezet. De stadsmuur, en ook vele kelders van gebouwen in Königslutter, zijn hiermee gebouwd.
Omdat Duckstein poreus is, vormden de kelders in Königslutter een ideaal vochtig klimaat met constante temperatuur voor het brouwen en bewaren van bier.
Vanaf de 17e eeuw is er hier daarom veel bier gebrouwen, wat ook te zien is aan de vele oude gebouwen met grote poorten (zoals we in Einbeck ook zagen).
Duckstein bier is een bovengegiste Weizen variant, die hier in de plaatselijke horeca veel geschonken wordt. Dat moesten wij natuurlijk ook proeven, en hij is officieel door Dol op Duitsland goedgekeurd! ;-)
Voor dè bezienswaardigheid van Königslutter moet je een kilometer verderop zijn. Valt reuze mee natuurlijk, maar wel goed om te weten dat je hem niet in de Altstadt vindt.
De grote kathedraal bevindt zich in een rustieke omgeving, in het groen van de wijk Oberlutter.Het voormalige klooster bevatte ook een kuurcentrum, dat nu is uitgegroeid tot een centrum voor psychiatrie met diverse gebouwen op het grote terrein.
De Kaiserdom is de noordelijke tegenhanger van de Dom van Speyer (Spiers), en één van de belangrijkste Romaanse monumenten van Duitsland.
Of je nu religieus bent of niet, het kan niet anders dan dat je onder de indruk bent van dit enorme gebouw. Keizer Lothar III wilde duidelijk een indrukwekkende grafkerk voor zichzelf en zijn vrouw.
Hoewel door zijn snelle dood niet alle plannen direct uitgevoerd werden, was de kerk toen al enorm groot. Het schip van 75 meter lang had nog wel een plat dak, en de westelijke torens waren er nog niet. Maar de hele Oostkant, met het koor, het dwarsschip en de halfronde nissen werden al afgebouwd, inclusief de hoge gewelven.
Bijzonder zijn ook de decoraties aan de buitenkant, uitgevoerd door Italiaanse steenhouwers. Vooral de zogenaamde jachtfries aan de ronde achterkant is indrukwekkend. Het vormt een soort stripboek in steen van diverse jachttaferelen.
Pas in de 15e eeuw werd de bouw van de kathedraal voltooid, met hoge gewelven in het lange schip, en de twee westelijke torens.
Na het enorme gebouw uitvoerig van buiten bewonderd te hebben, is het hoog tijd voor een kijkje in de kerk. En dat is niet minder indrukwekkend.
We hebben inmiddels heel wat kerken aan de binnenkant gezien. En, eerlijk gezegd, komt het vaak op het zelfde neer. Mooie altaren, glas in lood ramen, kruiswegstaties, een preekstoel en grafmonumenten (epitaphs). Het lijkt vaak op elkaar.
Maar in de Kaiserdom kijken we onze ogen uit. De kleuren van de galerijbogen, de decoraties op de gewelven, en de schilderingen ertussen, ze zijn anders dan elders. En de beschilderde gewelven in het koor zijn helemaal van een ander niveau.
Deze decoraties stammen niet uit de de 12e eeuw. In de 19e eeuw werden bij een renovatie middeleeuwse schilderingen ontdekt onder een dikke gele verflaag.
Op basis van wat nog zichtbaar was van de oude schilderingen is toen het hele interieur beschilderd en creatief ingevuld. Echt Middeleeuws zijn ze dus niet, ze worden beschouwd als een belangrijk Romaanse interpretatie uit de late 19e eeuw. In 2010 zijn ze volledig gerestaureerd.
En dan is er natuurlijk nog dat waar de kerk eigenlijk voor gebouwd is: het grafmonument van keizer Lothar III. Deze staat midden in het schip, voor het koor met altaar.
Het grafmonument bestaat uit beeldhouwwerken van Keizer Lothar III, zijn vrouw Richenza, en hun schoonzoon Hendrik de Trotse (vader van de bekendere Hendrik de Leeuw), die hier alledrie begraven zijn.
De beeldhouwwerken stammen uit 1708. In 1640 is het oorspronkelijke graf namelijk vernield doordat een deel van de gewelven instortte. Op een andere plek in de kerk staan restanten van de originele grafbeelden.
Tenslotte nemen we nog een kijkje in de oude kloostergangen. Het klooster stond direct tegen de kathedraal, en 2 vleugels van de kloostergang zijn bewaard gebleven.
Bijzonder hieraan zijn vooral de 10 gebeeldhouwde zuilen. Ieder met een bijzonder motief, niet één hetzelfde. Het maakt de kloostergang tot één van de mooiste in Duitsland.
Vanaf de Kaiserdom wandel je direct de natuur in. De Kaiserin Richenza-weg leidt je naar het rriviertje de Lutter. Die kan je volgen, eerst naar een watervalletje en dan verder naar de Lutterquelle, de bron van de Lutter.
Je bevindt je nu op de heuvelrug Elm, waar Königslutter de rest van zijn naam vandaan heeft. Dit is onderdeel van het Natuurpark Elm-Lappwald.
In dit natuurpark zijn verschillende wandel- en fietsroutes. Je kan een bezoek aan Königslutter en de Kaiserdom dus goed combineren met een verblijf in de natuur. In Königslutter vind je achter de stadskerk een Geopark informatiecentrum met meer informatie.
Zoek je een betaalbare, maar goede accommodatie? Kärntner Stub'n is een eenvoudig, maar prima hotel op loopafstand van het centrum van Königslutter.
De kamers zijn ouderwets Duits, maar bevatten alles wat je nodig hebt. Bij het hotel is een gezellig restaurant, waar ook een prima ontbijt geserveerd wordt.
Wij waren er in het vroege voorjaar, maar in de zomer is ook de gezellig biergarten met speeltuin geopend. En naast het hotel is een openbaar buitenzwembad.
Königslutter ligt op 300 kilometer van de Nederlandse grens in Twente, en ruim 430 kilometer vanaf Utrecht. Je rijdt er via Hannover en Braunschweig in 4 a 5 uur naartoe.
Per trein reis je via Braunschweig, waar je overstapt voor de trein naar Königslutter. Reken op minimaal 6 uur en een beetje vanaf Utrecht.
Parkeren kan je gemakkelijk bij verschillende supermarkten net buiten het centrum. Bij verschillende daarvan staat ook een snellader voor de elektrische auto, ideaal!
De Kaiserdom en ook het stadje kan je prima in elk seizoen bezoeken. Uiteraard is er bij mooi weer meer te beleven. Van de bossen geniet je het meest in de herfst, maar die zijn in een warme zomer ook heerlijk.
Aan één dag heb je voor Königslutter wel genoeg. Voor wat activiteiten in het natuurpark kan je ook meerdere dagen uittrekken
Königslutter am Elm ligt op de Vakwerkroute door Nedersaksen. Volgende stop op de route is het bijzondere stadje Oebisfelde net over de voormalige DDR-grens met Saksen-Anhalt.
Je kan een bezoek aan dit stadje ook meenemen bij een vakantie in de Harz. En wij maakten er een stop op weg naar Maagdenburg.