Lutherstadt Wittenberg, het begin van de reformatie in een gezellige stad

De reformatie associëren we niet direct met gezelligheid. We zijn dan ook verrast dat Lutherstadt Wittenberg gewoon een leuke stad is

In Wittenberg spijkerde Maarten Luther in 1517 zijn stellingen op de kerkdeuren. Daarmee begon zijn afscheiding van de Rooms-katholieke kerk, en dus de reformatie. Lees hier meer over Maarten Luther.

De originele stellingen zijn allang verdwenen zijn, en de originele deur ook. Toch komen er nog veel toeristen op de kerk met een nieuwe, bronzen deur uit 1858 af.

Maar er is veel meer te zien in het kleine, gezellige stadje Wittenberg. We nemen je hier mee op een ronde door de stad, maar niet voordat we je iets vertellen over de geschiedenis.

Inhoud en Bezienswaardigheden:

• Geschiedenis van Wittenberg
• Het kasteel van Wittenberg
• De beroemde Slotkerk
• Gezellige straatjes
• Marktplatz met stadhuis en standbeelden
• Hofjes van schilder Cranach
• Stadskerk St. Marien
• Waterbronnen uit 16e eeuw
• Het Lutherhuis
• Meer historische plekken
• Groene zone

Wittenberg groeit van plattelandsdorp tot intellectueel centrum

Hoewel er al veel eerder nederzettingen in het gebied waren, wordt de naam Wittenburg in de 12e eeuw voor het eerste genoemd. In die tijd bevonden zich hier een burcht en de voorloper van de huidige Stadtkirche.

Het gebied rond Wittenberg kwam rond 1200 in bezit van de Askaniërs, die het hertogdom van Saksen-Wittenberg stichtten, en er een Fransiskaner klooster vestigden.

Wittenberg kreeg in 1293 stadsrechten. Hierdoor ontwikkelden zich gildes van diverse ambachten, en een markt waar de producten verhandeld werden. Eind 14e eeuw werd een stadsmuur gebouwd ter verdediging.

Ondertussen wisten de Askaniërs het hertogdom om te vormen tot Keurvorstendom. Uiteindelijk bereikte Wittenberg eind 15e eeuw haar gouden tijd onder keurvorst Frederik de Wijze.

Met een universiteit groeide de stad uit tot intellectueel centrum van het humanisme, en door onder andere de inspanningen van Maarten Luther, tot centrum van de Reformatie.

Het kasteel van Wittenburg

Maarten Luther spijkerde zijn stellingen op de deur van de Slotkerk. Maar voordat we daarheen gaan, bekijken we eerst het Slot zelf, oftewel het kasteel waar die kerk bij hoorde.

Op de plek van eerdere burchten bouwden de keurvorsten rond 1500 een nieuwe residentie. En wel een groot versterkt complex in Renaissance stijl. Helaas hebben grote branden in 1760 en 1814 het kasteel vernietigd. 

Het complex werd telkens herbouwd, maar niet meer zo mooi. Het deed dienst als graanschuur en later kazerne voor Pruisische militairen. 

Van 2013 tot 2018 is het kasteel geheel gerenoveerd. Hoewel de oorspronkelijke kamers niet zijn gereconstrueerd, is wel vastgehouden aan de oorspronkelijke plattegrond, wat vooral te zien is aan de trappenhuizen.

Na de renovatie is er een bezoekerscentrum in gevestigd, dat vooral informatie bevat over de slotkerk, die wel in oude stijl is hersteld.

De Slotkerk met hoge toren en de beroemde deur

Al in vroegere burchten was er een kerk aanwezig, wat niet meer was dan een kapelletje. Maar bij de bouw van het Renaissance slot werd als Noordvleugel een grote kerk gebouwd: de Slotkerk.

Bij de brand van het kasteel in 1760 werd ook de kerk verwoest. Vooral het interieur is grotendeels verloren gegaan, de buitenkant werd geheel herbouwd.

Bij die herbouw werd de hoge toren, die eigenlijk bij het kasteel hoorde, omgebouwd tot kerktoren. In 1892 werd de koepel hiervan geheel vernieuwd.

De beroemde deur van de slotkerk, waaraan Maarten Luther in 1517 zijn 95 stellingen gespijkerd zou hebben (dat verhaal is omstreden, maar dat terzijde), is bij de brand in 1760 ook verloren gegaan.

Maar in 1858 is deze door de Pruisische koning Frederik Willem IV vervangen door een bronzen deur met daarop de stellingen.

De gezellige Schlossstrasse en Coswigerstrasse

Hoewel voor velen de Slotkerk en de stellingen van Maarten Luther de belangrijkste redenen zijn om Wittenberg te bezoeken, raad ik je zeker aan om richting de Marktplatz te wandelen.

Dat kan via de Schlossstrasse of via de Coswigerstrasse. Dat zijn allebei leuke straatjes met terrasjes en een kabbelend beekje.

Ze bepalen eigenlijk de sfeer van Wittenberg: gemoedelijk en gezellig. Ze doen aan niets denken aan de godsdienstige strijd van Reformatie en contrareformatie, die hier ooit woedde en begon.

De Marktplatz met stadhuis en 2 standbeelden...

Via beide straten kom je op de Marktplatz. De Schlosstrasse brengt je aan de voorkant van het stadhuis. Met daarvoor niet één, maar twee standbeelden van reformatoren.

Het rechterstandbeeld is natuurlijk van Maarten Luther. Hij is verreweg de bekendste reformator, die in Wittenberg met de Reformatie begon.

Het linkerstandbeeld is van Philipp Melanchthon, de rechterhand van Luther. Naast geleerde was hij een onderwijzer. Hij speelde een grote rol in het verspreiden van de reformatie maar ook in de ontwikkeling van het onderwijs.

Het stadhuis (Alte Rathaus) stamt uit 1541, toen Wittenberg door de reformatie in belangrijkheid toegenomen was. Het is gebouwd in Renaissance stijl, met laatgotische elementen.

Het Rathausdeed ook dienst als gerechtsgebouw en gevangenis, en op het marktplein werden ter dood veroordeelden terechtgesteld. Een heel contrast met het vredige plein nu.

Het hofje en museum van de schilder Cranach

In het kielzog van de reformatie, of eigenlijk van het keurvorstendom, werd de schilder Lucas Cranach de Oudere bekend. Hij werd in 1505 door Frederik de Wijze aangesteld als hofschilder. In die hoedanigheid heeft hij vele schilderijen, muurschilderingen en decoraties gemaakt.

Cranach was ook een vriend van Maarten Luther, en schilderde zijn bekendste portret uit 1529. In zijn atelier werkten ook zijn zoons Hans en Lucas de Jongere, en verschillende anderen. Er werd veel kunst geproduceerd.

Op de plaats van het atelier aan de Schlossstrasse kan je nu het Cranach hofje bezoeken. Met een beeld van Lucas de Oudere, een herberg en een eenvoudig hostel. En een stukje verder aan de Markt vind je een klein museum in het Cranachhuis.

Stadskerk St. Marien

Vanaf de Markt is, achter een rij huizen, de Stadtkiche St. Marien al duidelijk te zien. Dit is de moederkerk van de Reformatie. Hier predikte Maarten Luther vele keren, en werden missen voor het eerst in het Duits gevierd.

Op deze plek stond in de 12e eeuw al een kerk, maar de huidige kerk stamt uit 1439. De torens hebben in de eeuwen daarna nog wel veranderingen ondergaan, maar de kerk is nooit verwoest.

Wel is het interieur tijdens een beeldenstorm gedurende de reformatie grotendeels gesloopt. Pas in 1811 is die opnieuw opgebouwd in neogotische stijl.

In het interieur is vooral het Reformatie-altaar van Lucas Cranach de Oudere en de Jongere te bewonderen. Hierop zijn onder andere Maarten Luther en Philipp Melanchthon te zien.

Waterbronnen uit de 16e eeuw

Na de Marktplatz gaat de Schlossstrasse over in de Collegienstrasse, die we willen uitlopen voor de highlight aan het eind. In deze rustige straat zelf zijn niet zoveel bezienswaardigheden.

Wel kom je op verschillende plekken, net als in de rest van de stad, waterbronnen tegen. Deze worden gevoed door een drinkwatersysteem uit de 16e eeuw.

Zeven welgestelde inwoners van Wittenberg hebben leidingen laten aanleggen van een bron 2,7 km buiten de stad naar de verschillende drinkplekken in de stad.

Dit systeem wordt nog altijd onderhouden. En op sommige plekken zijn er beelden bijgeplaatst, zoals een leuke eendenfamilie..

Het Lutherhuis

Aan het eind van de Collegienstrasse komen we dan bij ons doel: het Lutherhuis. Hier woonde en werkte Maarten Luther van 1508 tot 1546. Aanvankelijk als monnik in het Augustijnenklooster.

Maar toen dat door de Reformatie werd opgeheven, werd het klooster aan Luther geschonken als woonhuis.

Vandaag ligt het Lutherhuis in het binnenplein van het Augusteum, dat aan het Lutherhuis gebouwd werd toen dat een universiteit werd. Op dat binnenplein vind je ook een beeld van Katharina von Bora, de vrouw van Luther, en het von Bora restaurant met terras.

In het Lutherhuis zelf vind je het grootste museum van de reformatie ter wereld. Met veel voorwerpen uit het leven van Maarten Luther. 

Ontdek meer historische plekken

Ben je uitgekeken in het Lutherhuis, dan is het nog niet gedaan met de Luther-plekken in de stad.

Wandel iets verder door naar de rotonde, en daar vind je de Luthereik. Hier verbrandde Maarten Luther de brief van de paus die dreigde hem te verbannen. Een historische plek, hoewel er weinig te zien is.

Ook aan de rotonde vind je de bunkerberg. Hier stond een bunker uit de Tweede Wereldoorlog. Hierop is een klein park geplaatst met bijzondere uitkijkpunten, zeker een aanrader om te bekijken.

Wil je de tijd van Maarten Luther echt beleven? Ga dan naar Wittenberg 360, ook wel Luther Panorama genoemd, op 5 minuten lopen van het Lutherhuis. In een grote cilinder ga je terug in de tijd naar het Wittenberg van Maarten Luther in 1517. Een bijzondere belevenis.

Groene zone rond de stad, met kleine dierentuin

Zoals vele steden in de Middeleeuwen, werd Wittenberg in de 14e eeuw ommuurd, later uitgebreid met grachten en vestingswerken. Deze werden in de late 19e eeuw weer afgebroken.

Wat overbleef was een groene zone rond de stad. Een heerlijke plek voor recreatie. Je vindt hier onder andere een Stadspark, zwanenmeer, en de Luther-tuin.

Ook leuk is de kleine dierentuin in het stadspark. Heel laagdrempelig, je betaalt een klein bedrag bij een automaat aan de ingang, en kan dan gewoon het park in. Er zijn onder andere leuke kleine aapjes, uilen, otters, stokstaartjes en een aquarium.

Overnachten in Wittenberg

Er zijn in Lutherstadt Wittenberg verschillende goede opties om te overnachten. Ik heb er drie voor je uitgezocht: een bijzondere, een wat luxere en een goede prijs-kwaliteit optie. Ook geschikt voor families en single reizigers.

---

Home

Contact

Nieuw

Onze Nieuwsbrief

Waar wil je heen?

Deelstaten